Wśród instrumentów badawczych wyróżnić możemy kwestionariusz (ankieta) najczęściej używany przez badaczy oraz pomiary wskaźników, których zaletą jest większa obiektywność wyniku niż w przypadku ankiety gdzie badacz zdaje się na pamięć badanego.

Poza kwestionariuszem możemy przeprowadzić:

1. badanie fizykalne ( np. w przypadku badań klinicznych lekarz ogląda, osłuchuje pacjenta) np.:

Zmienne dzielimy na kategorie względem pewnych cech:

1. Cechy jakościowe (niemierzalne): dotyczą zmiennych opisowych uzyskanych np. w kwestionariuszu (np.: płeć, stany cywilny, miejsce zamieszkania, wykształcenie) i w badaniu fizykalnym (kolor skóry, stan nawodnienia) czy w badaniu moczu (kolor, odczyn) itp.

Ocenianie czułości i swoistości (specyficzności) testu służy odpowiedzi na pytanie czy stosowany przez nas test diagnostyczny (np. skale psychologiczne, badanie tomograficzne, test na AIDS itp.) jest skuteczny tzn.:

Rzetelność – miara dokładności pomiaru dokonywanego za pomocą testu diagnostycznego. Im wyższa rzetelność testu tym większa dokładność z jaką mierzy on dane zjawisko i tym mniejszy błąd pomiaru. np.: jak dokładny jest Inwentarz Depresji Becka w ocenie nasilenia depresji.

Trzy główne źródła błędu losowego w badaniach naukowych:

  • - błąd związany osobniczą zmiennością biologiczną,
  • - błąd losowania,
  • - błąd pomiaru.